?

Log in

No account? Create an account
Оригинал взят у kalmayur в Сводная таблица размеров болгаро-татарских надгробных камней
Из книги Г.М. Давлетшина "Очерки по истории духовной культуры предков татарского народа (истоки, становление и развитие)". Казань. Тат. книж. изд-во. 2004г.

Таблица будет полезна интересующимся старой татарской эпиграфикой.

смотреть таблицу..Свернуть )

Метки:

Татар тарихы буенча асыл чыганакларны барлау юлында соңгы елларда беркадәр җанлану күзгә ташлана. Бу өлкәдә чит илләрдә дә, Татарстанда да сирәк булса да борынгы язма тарихи чыганаклар басылгалады. Мәсәлән, Төркия архивларында Алтын Урда, Кырым һәм Казан ханлыклары дәверләреннән калган ярлыклар (Анкара, 1996 ел), XVI-XIX гасырларда Идел-Урал регионында барган тарихи вакыйгаларга кагылышлы Төркия архивларында сакланучы документлар (Казан, 2008 ел), Нугай Урдасы тарихына кагылышлы Мәскәүдәге Русиянең борынгы актлар архивында сакланучы XVI гасыр документлары (Казан, 2006 ел) кебек кызыклы басмалар дөнья күрделәр.
Шулай ук борынгы тарихи язма чыганаклар рәтенә карый торган татар ташбилгеләрен өйрәнү эше дә җанланып килә. Бу өлкәдә соңгы елда Раиф Мәрданов, Ирек Һадиевларның Татарстанның Әгерҗе төбәгендәге татар авылларында сакланучы каберташ язмаларын өйрәнүгә багышланган хезмәтләре, Венер Усмановның Каргалы (Сәгыйд) һәм Стәрлебаш зиратлары ташбилгеләрен өйрәнүгә багышланган өч томлык хезмәте, Нурулла Гарифнең Казан ханлыгы чоры ташъязмаларын яктырткан хезмәте һәм башкалар дөнья күрде. Бу хезмәтләрнең матбугатка чыгуы бик вакытлы иде, чөнки вакыт һәм кеше факторы соңгы елларда борынгы тарихи чыганакларга карата елдан-ел ныграк зыян сала бара.
Менә бу көннәрдә филология фәннәре докторы археограф Марсель Әхмәтҗановның «XVII-XVIII гасыр татар ташбилгеләре» исеме белән яңа хезмәте басылып чыкты.
Хезмәт гаять киң мәйданнарда — Касыйм шәһәреннән алып Тубыл һәм Курганга хәтле өлкәләрдә яшәгән бабаларыбызның 150 тарихи истәлеген өйрәнеп язылган. Автор хезмәтендә ташбилгеләребезне өйрәнгән В. В. Вельяминов-Зернов, Хөсәен Фәезханов, Каюм Насыйри, Гали Рәхим, Һарун Йосыпов кебек галимнәр һәм бүгенге көндә бу өлкәдә эшләүче яшь галимнәрнең хезмәтләренә дә таянып, искә алып уза.
М. Әхмәтҗановның бу хезмәте аның кырык елга якын сузылган гыйльми эшчәнлегендә фәнни экспедицияләр вакытында тупланган материалларның җәмәгатьчелеккә тәкъдим ителүе булды. Галим ташбилгеләр табылган киң регионнарны үзе йөреп, өйрәнеп чыгып, аларны фәнни әйләнешкә кертте. Бу — йөзләрчә чакрым җәяү үтелгән юл, хисапсыз ташландык зиратлар чытырманлыкларын айкап, андагы ташларны чистартып, ауганнарын күтәреп, билгеләп калдыру, табигатьнең карлы-яңгырлы, җил-давыллы көннәрендә дә туктамый алга атлау нәтиҗәсе дә. Материалларның бер өлеше аның моңарчы матбугатка чыгарылган мәкаләләрендә, җыентыкларында һәм китапларында урын алган иделәр.
Ташбилгеләрдә искә алынган шәхесләрнең исемнәре М. Әхмәтҗановның күп еллар буе өйрәнү объекты булган татар шәҗәрәләре белән бәйләнәләр, алар шәҗәрәләрнең дөреслеген раслаучы чыганаклар да булып торалар.
М. Әхмәтҗанов татар ташбилгеләренең үсеш этаплары, аларны эшләүче осталар, алардагы эпитафик поэзия үрнәкләрен өйрәнү буенча китабында зур эш күрсәткән, аның тарафыннан XVII гасырда татар ташбилгеләре сәнгатен тудыруда зур хезмәт куйган Килмөхәммәд Ишман углы, Тиләш углы Дусмәт хафиз, Дәвеш хафиз, Остаз углы Аккуҗад исемнәре, XVIII гасырда Ибраһим ахун Түләк углы, Исхак Габделкәрим углы һәм башкаларны татар таш кисеп язу сәнгате тарихына кертте, шул рәвешле әлеге сәнгатьне өйрәнүчеләргә дә зур чыганак, кыйммәтле материал булып тора бу китап. Осталарның исемнәре галим тырышлыгында«Татар энциклопедиясе» сәхифәләрендә дә ныклы урын били.
Ул өйрәнгән зиратларның саннары меңнән артып китә. М. Әхмәтҗанов тарафыннан Татарстанның Алабуга, Арча, Менделеев, Мамадыш, Әгерҗе, Актаныш, Саба, Лаеш, Мөслим, Әлмәт, Азнакай, Чишмә районнары, Каргалы, Үрге Чебенле, Сакмар, Касыйм, Троицк, Сафакүл һәм башка дистәләгән татар зиратларында XVII-XVIII гасыр ташбилгеләре табылган. Шунысы аянычлы: кайбер борынгы зиратлардагы ташбилгеләрнең югалу очраклары өчен көенергә дә туры килгән галимгә. Мәсәлән, Мөслим төбәгендәге Катмыш авылы кырыенда XVII гасырның икенче яртысында Арча, Саба, Теләче якларыннан куып китерелеп утыртылган нугайбәкләр зиратында 1980 елларда 15 ташбилге сакланса, бүген анда аларның берсе дә күренми. Әйе, кайчак кешене комсызлык, мәгънәсезлек горур кеше исеменнән хайванлыкка этәрә шул...
Ташбилгеләр авылларның тарихын билгеләгәндә, нәсел тарихларын ачыклаганда да ышанычлы чыганаклар була алалар, югыйсә. Шуны да әйтергә кирәк, татар ташбилгеләре XVII-XVIII йөзләрдә ташка уеп та, күпертеп тә гарәп графикасының сөлес ысулында язылганнар. XVII-XVIII йөзләрдә татар исемнәре арасында борынгыдан телнең үз материалыннан ясалганнары да күп булган. Андый борынгы исемнәрне уку тәҗрибәсез кешегә шактый мәшәкатьле була. Марсель Әхмәтҗанов исә, шәҗәрәләр өйрәнү тәҗрибәсеннән чыгып, ташлардагы борынгы милли исемнәрне укуда кыенлыклар күрми, дөрес күчергән.
Галим шулай ук бу гасырларда татар халкында кулланылышта унике еллык хайван циклына нигезләнгән календарьнең Касыймнан алып Тубылгача булган татар дөньясында яхшы мәгълүм булуын да ачкан.
Гомумән алганда, галим тарафыннан бик зур рухи хәзинә өйрәнелеп әйләнешкә кертелгән. Ләкин матди кыенлыклар аркасында китапның тиражы бик кечкенә булу һәм фотоматериалларның сыйфаты түбән булу үзен сиздерә. Киләчәктә мондый китапларга кадер артыр, яңадан төсле басмада зур тиражда чыгар дип өметләнәсе генә кала. Чөнки бу фәнни хезмәт — һәр китапханәгә җиткерелергә тиешле бәһасез хәзинә.
Ләйлә Гарипова,
филология фәннәре кандидаты


http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2012_1_2/08/02/

Разбитый камень



Подробностей не скажу, известно только то, что это в Альменевском районе Курганской области. Возможно, камень был в парке села Альменево.
Памятники из с. Татарский Калмаюр Чердаклинского р-на Ульяновской области 

разместил на http://kalmayur.livejournal.com/14381.html  из книги Ф.С. Хакимзянова. «Эпиграфические памятники Волжской Булгарии и их язык» сканы страниц о 5 камнях 1349 - 1357 годов из с. Татарский Калмаюр 

Метки:


Габдулла Тукай шигырьләре халык күңелендә, китапларда гына түгел, ташларда да сакланган. Галим Марсель Әхмәтҗанов аларны төрле төбәкләрдәге татар кабер ташларында тапкан.


Филология фәннәре докторы Марсель Әхмәтҗанов 40 елга якын кабер ташларын өйрәнү максаты белән экспедицияләргә чыга. Петербур белән Курган арасында гына меңнән артык зиратта булдым, ди ул.

Үзенең “Ташбилгеләр поэзиясе” дигән хәзинәсендә 500дән артык тарихи кыйммәткә ия булган үрнәкләр саклый галим. “Татар кабер ташлары поэтик мирасларга хәйран бай күренәләр, аларда төрле мәрсияләр, шәҗәрәләр, аерым кешеләрнең тормышлары язылган”, ди Марсель ага.

Тукайның шигырь юллары язылган ташларга килгәндә, беренчесен Марсель Әхмәтҗанов Буа татар зиратында таба. “Ул кабер ташы 1914 елны Буа шәһәренең кабер ташларын кисеп ясау остасы Гарифҗан Буави тарафыннан ясалган. Ул ташта Тукайның “Васыятем” дигән шигыреннән юллар бар:

Кайт, и нәфес мөтмәиннәм! Бар, юнәл, кит Тәңреңә:
Бирдең аркаңны моңарчы, инде бир бит әмренә.

дәвамы - http://www.azatliq.org/content/article/24093077.html

Челябинск, 19 апреля. В селе Варна Челябинской области на мусульманском кладбище неизвестные повалили 43 надгробья, шесть из которых раскололись при падении. Об этом сообщил во вторник начальник милиции общественной безопасности местного ОВД Александр Рябоконь, пишет Chelyabinsk.ru.

В правоохранительные органы накануне с заявлением обратился имам Хозят Музипов. Прибывшая на место следственно-оперативная группа обнаружила, что надгробья повалены, часть из них треснула при падении. «При этом каких-либо надписей, лозунгов и других признаков, указывающих на националистический мотив, на месте происшествия не обнаружено, – отметил Александр Рябоконь. – Скорее всего, речь идет о хулиганской выходке. У нас есть кое-какие наметки, сейчас идет активная работа по установлению личностей злоумышленников».

Начальник МОБ рассказал, что кладбище, разделенное дорогой, находится фактически в черте Варны, крайний дом населенного пункта расположен в 100-150 метрах от захоронений. Кладбище не охраняется ни днем, ни ночью, ворота лишь прикрыты для того, чтобы на территорию не попал скот. Порядок на нем поддерживают местные жители, в том числе Хозят Музипов, который еще днем в воскресенье был здесь и отметил, что все было в порядке. Работу следствия затрудняет тот факт, что в ночь на понедельник в Варне прошел дождь, который мог уничтожить отпечатки пальцев вандалов.

Проверка продолжается, решается вопрос о возбуждении уголовного дела по статье УК РФ «Вандализм».

http://www.baltinfo.ru/2011/04/19/Neizvestnye-vandaly-razgromili-musulmanskoe-kladbische-pod-Chelyabinskom-199890

В ночь с третьего на четвертое ноября, к празднику Дня народного единства, на Ново-Сормовском кладбище Нижнего Новгорода произошло масштабное осквернение мусульманских могил. Более сорока захоронений были вытоптаны, из могил были выкопаны и вырваны ритуальные мусульманские погребальные столбики (тат. «башказык»), часть которых была похищена вандалами, земляные холмики несколько могил были разбросаны.

Таким образом, неизвестные экстремисты надругались над памятью умерших людей. Кладбище в 7-м микрорайоне Нижнего Новгорода, где был совершен акт вандализма, является самым крупным в городе местом захоронения татар. Это не первый случай вандализма в отношении мусульман на нижегородской земле. В 2004 году, бутылки с зажигательной смесью бросали в мечеть Тауба, автозаводского района Н. Новгорода, на стенах мечети нарисовали фашистскую символику. В 2006 году было совершено нападение на Соборную мечеть Дзержинска. Злоумышленники обкидали мечеть камнями, бросили в мечеть бутылку с зажигательной смесью. В 2008 году, в канун празднования очередной годовщины Победы в Великой Отечественной войне было совершено осквернение могил в мусульманской части Ново-Сормовского кладбища Н. Новгорода. 9 мая люди, пришедшие навестить могилы близких, обнаружили, что несколько надгробных памятников, поставленных у могил мусульман, облиты черной краской. Есть среди оскверненных памятников и памятник, установленный у могилы ветерана Великой Отечественной войны. В 2009 году погром был устроен на мусульманском кладбище Кстовского района. Около 10 могил были осквернены надписями, разгромлены надгробия и сломаны могильные ограды. В том же 2009 году в городе Балахна Нижегородской области была сожжена почти построенная мечеть.

islamnn.ru

Profile

tashlar
Ташлардагы татар тарихы
"Ташлардагы татар тарихы" сайты

Latest Month

Март 2015
Вс Пн Вт Ср Чт Пт Сб
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031    

Метки

Syndicate

RSS Atom
Разработано LiveJournal.com